Drie Stakingen in de Tweede Wereldoorlog

Datum Tijd
dinsdag 5 juni 2018 20:00 - 22:00

– een lezing door Ad van Liempt
– toegang gratis
– locatie: Het Trefpunt, Iepenlaan 2, 3481 XA  Harmelen

In Nederland hebben groepen arbeiders tijdens de Duitse bezetting drie keer naar het stakingswapen gegrepen en daarmee uitzonderlijk grote risico’s genomen. Over de overeenkomsten en verschillen van die drie stakingen zal de bekende journalist/schrijver Ad van Liempt een presentatie verzorgen. De eerste keer dat arbeiders massaal het werk neerlegden was de Februaristaking van eind februari 1941. Het was vooral een protest tegen het oppakken van 400 joodse Amsterdammers in een periode dat de maatschappelijke onrust in de hoofdstad snel groeide. De staking werd hard neergeslagen. Behalve in Amsterdam staakten ook arbeiders in enkele andere steden, zoals Haarlem, Zaandam, Hilversum en Utrecht. Over die laatste actie is op het eerste gezicht weinig bekend maar de spreker zal daarover details vertellen.

(De foto’s – tenzij anders vermeld – bij dit artikel zijn eerder gepubliceerd in De Volkskrant van
30 april 2018 bij een interview van Sander van Walsum met Joke Pelser – Van der Veer.)

Ruim twee jaar later, in 1943, brak de april-mei-staking uit. Aanleiding was het besluit van de bezetter om honderdduizenden Nederlandse mannen, die in 1940 gedemobiliseerd waren, terug te roepen in krijgsgevangenschap om ze daarna in Duitsland te werk te stellen. De staking was massaal en bestreek het hele land, behalve de grote steden in het westen. Het antwoord van de bezetter was meedogenloos, er vielen rond de 175 doden onder stakers en omstanders.

(Links: executies tijdens de april-mei-staking. Rechts: twee geëxecuteerden na de april-mei-staking.)

(Foto: Woerdens
Nieuwsblad)

In september 1944 brak de spoorwegstaking uit, waartoe werd opgeroepen door de Nederlandse regering in Londen toen de geallieerden de operatie Market Garden inzetten. Het was de bedoeling dat de staking ertoe zou bijdragen dat de oorlog snel afgelopen zou zijn, maar dat was niet het geval. De treinen hebben acht maanden niet gereden. In zijn lezing, die bij uitstek past in het jaar van het Verzet, zal Ad van Liempt dieper ingaan op het wezen van staken in oorlogstijd, en ook persoonlijke ervaringen van stakers behandelen.

 

(Foto: Door Ziko – Eigen werk,
CC BY-SA 3.0)

Ad van Liempt (1949) werkte bijna veertien jaar in de regionale dagbladjournalistiek voor hij overstapte naar de televisie. Hij had leidinggevende functies bij het NOS-Journaal, Studio Sport, NOS-Laat en NOVA. In 2000 was hij medeoprichter en eerste eindredacteur van het geschiedenisprogramma Andere Tijden. Later werd hij, tot zijn vertrek in 2010, chef van de afdeling geschiedenis van NPS/VPRO. Van Liempt schreef diverse boeken, onder andere over de betaalde Jodenjacht in Nederland tijdens de tweede wereldoorlog (“Kopgeld”). In 2009 schreef hij het boek bij de tv-serie ‘De Oorlog’, en in 2013 bij de serie ‘Na de Bevrijding’. In 2015 verscheen van zijn hand “Aan de Maliebaan”. Voor zijn televisiewerk kreeg hij een ere-Nipkowschijf, voor zijn werk als auteur en programmamaker een eredoctoraat van de Universiteit van Amsterdam. In 2014 was hij curator van de tentoonstelling “De Tweede Wereldoorlog in 100 voorwerpen”, in de Kunsthal in Rotterdam.