De wonderlijke wereld van Middeleeuwse relieken

Datum Tijd
maandag 10 december 2018 20:00 - 22:00

– een lezing door Ina Bertsch
– toegang gratis
– locatie: De Dam, Wilhelminaweg 79, 3441 XB, Woerden

Armreliekhouder van
Sint Thomas
in de Sint Servaasbasiliek
Maastricht.
Bron: Kleon 3, Wikimedia

In de late Middeleeuwen beschouwden de gewone gelovigen een heilige als iemand die dichtbij God staat en dus ook prima als bemiddelaar kan fungeren. Zo’n heilige was bereikbaar, soms in herinnering, maar ook via allerlei relieken – overblijfselen van een heilige of zaken die met de heiligen in contact zijn geweest. Men dichtte ze bovennatuurlijke kracht toe en in feite vertegenwoordigden ze de aanwezigheid van de heilige zelf, die daardoor een belangrijke functie in de maatschappij had als beschermer tegen ziekte, onrecht, geweld en natuurrampen. Relieken waren daarom ongekend populair. Maar als de heilige zich te weinig gelegen liet liggen aan het uitvoeren van deze taken kon hij bestraft worden. Andersom kon de heilige ook bestraffend optreden door bijvoorbeeld iemand met een stok te slaan.

Het woord reliek is min of meer synoniem met relikwie. Beide woorden zijn afkomstig uit het Latijn. In die taal betekent ‘reliquia’ zoveel als overblijfsel of gebeente. En het werkwoord ‘relinquere’ betekent achterlaten. Tegenwoordig dichten gelovigen eigenlijk geen bovennatuurlijke krachten toe aan een reliek. Eerder is men geïnteresseerd of het voorwerp authentiek is en wat de historische betekenis is. En verder geldt dat het vereren van relieken bepaald geen uniek fenomeen is voor de christelijke godsdienst. We komen het tegen bij allerlei vormen van voorouderverering, en ook in het boeddhisme, bepaalde stromingen binnen de islam, en bijvoorbeeld het hindoeïsme.  Deze lezing gaat in op de soorten (christelijke) relieken, het belang van deze relieken, de voorwerpen die hiermee verband hielden, reliekhouders en hagiografieën (de levensbeschrijving van heiligen). Ook worden enkele moderne, merkwaardige verschijnselen belicht, zoals bijvoorbeeld “heilige diefstallen”. Tot en met 3 februari is er in het Museum Catharijneconvent een tentoonstelling over relieken, de lezing sluit daarbij aan maar beperkt zich tot de middeleeuwse christelijke reliekenverering.

Ina Bertsch

Mr. drs. Ina Bertsch is al snel na haar afstuderen als historica, gespecialiseerd in middeleeuwse geschiedenis en cultuur, lezingen, cursussen en rondleidingen gaan geven. Tijdens de studie bestudeerde en becommentarieerde ze diverse hagiografieën. Ze deelt inmiddels al jaren met veel plezier haar enthousiasme over deze onderwerpen met haar cursisten. Ze geeft cursussen bij kunsthistorische instituten (zoals Helikon en Kunsthistorische Leergangen Utrecht) en volksuniversiteiten, culturele clubs, musea en andere organisaties, maar ook bij mensen thuis. Ina heeft haar werkzaamheden samengebracht in haar bedrijf Middeleeuwen Meer. Zie ook www.middeleeuwen-meer.nl.

De reliek van St. Fursa die zich nu
in de schatkamer van de kathedraal
van Amiens bevindt. Hij is afkomstig
uit het kerkje van Gueschart, dat
aan Fursa is gewijd, en dateert
uit ongeveer 1460
(foto: collectie Marianna Kersten).

Waarom worden relieken gekoesterd en reizen mensen er duizenden kilometers voor? U staat oog in oog met de meest bijzondere relieken uit verschillende tijden, culturen en religies. Binnen het christendom, het boeddhisme en de islam kunnen relieken restanten zijn van een persoon die een voorbeeldstellend leven leidde. Maar ook voorwerpen die de mensen dichter bij hun voorouders, belangrijke staatshoofden, historische helden, idolen en andere rolmodellen brengen, zijn al eeuwenlang populair. Het Museum Catharijneconvent te Utrecht brengt al deze aspecten samen in deze unieke tentoonstelling. Meer informatie: www.catharijneconvent.nl.