Huize Harmelen

het kasteel Harmelen omstreeks 1760

het kasteel Harmelen omstreeks 1760

Het oudste deel van het kasteel stamt uit de late middeleeuwen. Volgens een oorkonde uit 1296 bezat Everard van Stoutenburg een huis met 43 morgen land in de Harmeler Waard. Daar het in 1285 al met 28 morgen in Haanwijk was beleend door de graaf van Holland, had hij twee leenheren, die elkaar niet welgezind waren.

Men gaat er vanuit dat de woontoren rond 1275 is gebouwd. Deze rechthoekige toren met muren van twee meter dik is 12,5 x 9,5 meter en had een ingang hoog boven de begane grond, die via een valbrug te bereiken was. Het kasteel werd in de 14e eeuw uitgebreid met twee vleugels. Ook hiervan zijn de muren nog respectabel met een dikte van 1,5 m.

Ondanks dat werd het kasteel regelmatig geplunderd. De zwaarste was in 1482. Woerdenaren kregen de opdracht het kasteel te slopen. Met boten en schuiten, waarop ladders, touwen, vijzels en 200 pond busicruit trokken 300 man naar Harmelen. Na afloop trok de stad Woerden twee Rijnse guldens uit voor ‘twe vate biers gedroncen, doe men ’t huus tot Hermalen nedersmacte.’

De schade was groot. Maar omdat de muren boven de kelders waren gemaakt, kon het kasteel grotendeels in oude vorm hersteld worden. Na de voltooiing in 1535 kwam het kasteel op de lijst van erkende hofsteden van ’t Sticht. Er was kennelijk voldoende van het kasteel blijven staan om dit te rechtvaardigen.

De familie van Baexem kreeg in 1572 via huwelijk het kasteel in bezit. Het kasteel werd in latere jaren uitgebreid. De muurankers zijn een herinnering aan een grote verbouwing in 1633. De laatste Van Baexem, dijkgraaf van waterschap Bijleveld, bewoonde het kasteel ook ’s winters. Helaas werd het kasteel in 1672 door de Fransen geplunderd evenals de kerk.

Helena C.L. van Beusechem was in 1827 getrouwd met J.C. de Joncheere en werd in 1846 vrouwe van Harmelen. In haar tijd is er veel veranderd. Het neoklassieke huis stamt uit die tijd. Er werd ruimte gemaakt voor een landschapspark. De boerderij werd verplaatst naar de overkant van de Bijleveld evenals het koetshuis. Het achterliggende bos werd wandelpark en in deze periode werd de duiventoren gebouwd. Het tuinhuisje dat nu bij boerderij ’t Spijck staat en kort geleden tot rijksmonument is verklaard stamt ook uit deze periode.

Vanuit het dorp gaven twee pilaren aan dat men het grondgebied van ‘huize Harmelen’ betrad. Ook bij de Breudijk aan het begin van de Tiendweg stonden zulke palen. Bij haar echtscheiding in 1854 bleek dat zij naast losse huizen en stukken land 13 boerderijen bezat met een oppervlakte van 316 ha.

Haar zoon Adriaan de Joncheere volgde haar op als ambachtsheer, Adriaan de Joncheere was wethouder van de gemeente Harmelen, en dijk- en watergraaf van het Grootwaterschap Woerden. Het kasteel werd niet meer gebruikt. De familie woonde aan het begin van de laan in een mooie villa. Na zijn overlijden in 1913 werden zijn bezittingen openbaar verkocht. Kort hierna werd het kasteel gesloopt. De kelders bleven bestaan en hierop verscheen in 1920 opnieuw huize Harmelen. Dit gebouw was geen lang leven beschoren, kort na de oorlog werden de kelders gebruikt voor stalling van vee of opslagruimte. Het huidige landhuis is ontstaan in 1949 nadat de heer Baak het kasteel en de boomgaard had gekocht. De kelders werden gebruikt als bewaarplaats van fruit. De grachten om het huis werden in de loop der tijd steeds ondieper en groeiden dicht met riet. In 1980 werd het huis gekocht door de Hr. Meynen. Sinds die tijd werd er meer aandacht aan de omgeving geschonken. De kasteelheer Van Biene zag zijn jongensdroom in vervulling gaan. Hij gaf het gebouw een kasteelachtig uiterlijk met kantelen etc. Helaas, door zijn overlijden heeft hij zijn plannen niet waar kunnen maken. In 2001 is het overgegaan in handen van de familie Cohen. Sinds november 2006 is de familie R. Jesserun – A.D. Siebelink + 4 kinderen de nieuwe eigenaar/bewoner van Huize Harmelen.
huizeharm2
Samenstelling: Stichts-Hollandse Historische Vereniging (projectgroep Harmelen).
Augustus 2001, Ad van Rooijen.