Sint Bavokerk

(voor meer gegevens: Harmelen, de klokken luiden … . Een leuk boek, 112 pagina’s inclusief foto’s over kerk en samenleving. Verkrijgbaar bij de kerk en bij de boekentafel van de SHHV).

De oude kerk, thans de kapel van huize Gaza, werd gebouwd voor f 24.674,– naar een ontwerp van Christiaan Kramm, architect te Utrecht en werd in oktober 1839 ingewijd. Ze bood plaats aan 650 parochianen. In “de Godsdienstvriend” werd het gebouw geprezen om zijn goede proporties en prachtig stucwerk. Harmelen, zo staat er vermeld, mocht trots zijn op zijn nieuwe kerk.

Het stucwerk mocht dan prachtig zijn, het was ook levensgevaarlijk. Dit bleek in 1876 toen er net na de hoogmis grote stukken lofwerk en blokken steen naar beneden vielen. Om erger te voorkomen werden de engelen en de kloslijst uit de koepel gehaald. Het onderhoud vergde daarna vele jaren de aandacht. Uiteindelijk besloot men in 1914 om een nieuwe kerk te bouwen.

De oude kerk was achter de pastorie gebouwd en slechts bereikbaar via een steeg. Nu de tijd was veranderd en de verzuiling in volle gang. Vandaar dat er een nieuwe kerk verrees die gezien mocht worden.
bavo1

De huidige kerk aan de Joncheerelaan is een ontwerp van Jan Stuyt, architect te Amsterdam. Hij wilde een creatie waar hijzelf en de Harmelense bevolking trots op konden zijn. Dat blijkt uit zijn gevecht met het bisdom. Zijn ontwerp was in de ogen van de bisschop veel te duur voor zo’n kleine gemeenschap. Toch bleef hij vasthouden aan zijn ideeën over een kerk met toren: “Och Monseigneur, zeg ik, kijk, dit laat de mensen tamelijk koud hoe de pastoor het heeft. De Toren echter is hun trots, vooral in Harmelen waar ze nooit een toren gehad hebben”. Hiermee gaf hij aan dat hij desnoods op de pastorie wilde bezuinigen maar niet op het kerkgebouw. Uiteindelijk ging het bisdom akkoord met het plan voor een kerk met toren en pastorie voor f 75.000,–. De firma Gebr. Koenders uit Enschede kwam met de laagste inschrijving van f 81.554,–. Aan deze werd het werk dan ook gegund.

De eerste steenlegging door pastoor Van der Waarden volgde op 19 juli 1916. Deze steen is nog steeds zichtbaar voor in de kerk. Jan Stuyt ontwierp niet alleen bet gebouw maar had ook zijn ideeën over het interieur van de kerk. Het oorspronkelijk plan van Jan Stuyt kon achteraf niet uitgevoerd worden. Door de naderende recessie werden de inkomsten minder en vanwege oorlogsomstandigheden werd o.a. de levering van natuursteen vertraagd.

Toch werd op 8 mei 1917 de kerk door monseigneur H. van de Wetering ingewijd. Op dat moment was het nog een sober gebouw. Orgel en preekstoel kwamen uit de oude kerk en er waren nog geen gebrandschilderde ramen. Het plafond van het schip en zijbeuken moesten nog beschilderd worden en het baldakijn boven het altaar was nog niet gereed.

bavo2 orgel

Het Maarschalkerweerdorgel uit 1840

Tot in de oorlog is men bezig geweest om het interieur van de kerk te verfraaien. Vanaf het ciborium-altaar in 1920, communiebanken, plafond- en muurschilderingen tot het laatste gebrandschilderde raam in 1942.

Veel van dat fraais is in 1967 verdwenen als gevolg van andere inzichten als vervolg op het 2e Vaticaans concilie. Het huidig uiterlijk verkreeg de kerk in 1992 toen ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan de kerk volledig werd beschilderd.

Wat we nu nog zien is een neo-classistisch gebouw gekenmerkt door fraaie ronde bogen. In de abscis bevinden zich 5 raampjes van de Fa. Lobrer uit 1917. De ramen in de oude doopkapel dateren ook uit die tijd. In de periode 1935-1942 kwamen de grote ramen tot stand, geleverd door H.L.D. Kocken, glasschilder te Utrecht. Het grote ronde raam op het westen is afkomstig van de oude kerk “Gaza”.

Voor in de kerk vinden we nog panelen van de oude preekstoel, een koperen doopvont en delen van een oude kroonluchter, die nu als kandelaars gebruikt worden. In de voormalige doopkapel achter in de kerk is een afbeelding van ‘Maria van Altijddurende Bijstand’; de ornamenten ernaast zijn een ontwerp van Harry Sterk uit Vleuten.

Samenstelling: Stichts-Hollandse Historische Vereniging (projectgroep Harmelen).
Augustus 2001, Ad van Rooijen.