Tuinhuis ’t Spijck

“In de gemeente Vleuten – De Meern staat op het grondgebied van boerderij ’t Spijck een opmerkelijk tuinhuis. Het is een uniek exemplaar van een tuinhuis in neogotische stijl. Het tuinhuis begint ernstig in verval te raken en dit zeldzame monument van cultuurhistorische en architectonische waarde dreigt verloren te gaan. Een aantal personen heeft zich dit dreigende lot van het tuinhuis zeer aangetrokken en heeft een plan gesmeed om dit unieke bouwwerkje te redden. Hiervoor is de Stichting tot Behoud van Tuinhuis ’t Spijck opgericht op 10 december 1999 en is het tuinhuis in eigendom verworven met name door de zeer welwillende medewerking van de huidige eigenaren van boerderij ’t Spijck, de heer en mevrouw Voorsluys.”

huis2

Zo begon de brochure die de stichting eind 2000 heeft gepubliceerd. Het restaureren van een monument is een zaak van lange adem, waarbij doorzettingsvermogen en verdraagzaamheid voor tegenslagen en hindernissen zijn vereist. Het opstellen van een restauratieplan was de eerste stap. De volgende stap was te bereiken dat het tuinhuis op de lijst van rijksmonumenten zou worden geplaatst (het stond reeds op de monumentenlijst van de voormalige gemeente Vleuten – De Meern). Dit gebeurde in mei 2001. Daarna moest er natuurlijk geld verworven worden en natuurlijk de nodige vergunningen. Een belangrijke stap was het besluit waar het tuinhuis zou worden herbouwd. Bij de overeenkomst met de voormalige eigenaren was afgesproken dat de stichting het tuinhuis zou verplaatsen. Uiteindelijk kwam het voorstel het tuinhuis te plaatsen bij Huize Harmelen. Daar heeft het oorspronkelijk gestaan, nadat het in 1914 door C. Rodenburg bij de boerderij ’t Spijck was geplaatst.

huis3

Het tuinhuis is herbouwd op een eiland, omgeven door een gracht, naast het kasteel gelegen en zichtbaar vanaf de openbare weg. In een beheersovereenkomst is bepaald dat de Stichting Tuinhuis ’t Spijck eigenaar van het tuinhuis blijft, en dus ook voor het onderhoud verantwoordelijk is, en de stichting Huize Harmelen het beheer en het toezicht voor zijn rekening neemt.

Het tuinhuis ’t Spijck is een bijzonder tuinhuis. Het wit geschilderde gebouwtje is geplaatst op een bakstenen fundament tussen twee monumentale kastanjebomen. Behalve plaats en afmeting is vooral de neogotische bouwstijl van dit tuinprieel opvallend. Het tuinhuis bij ’t Spijck s van algemeen belang vanwege zijn architectuur en cultuurhistorische waarde. Het is een zeldzaam voorbeeld van een houten tuinhuis in neogotische stijl uit de eerste helft van de 19de eeuw. De betekenis ervan blijkt ook uit de uitzonderlijk rijke detaillering en de hoge mate van oorspronkelijkheid. Bijzonder is ook de toegankelijkheid aan de beide lange zijden hetgeen een specifieke plaatsing veronderstelt, zeker in combinatie met de veranda-achtige voorzijde.

Het tuinhuis is voor de architectuurgeschiedenis van ‘follies’ en tuinsieraden belangrijk omdat het een fraai voorbeeld is van stijlzuivere neogotische bouw­kunst. Vooral de voorgevel valt op door zijn geleding van vier turkoois geschil­derde pilasters met gestileerde kapitelen, decoratief opengewerkte houten borst­wering met ruitpatronen en vierpasmotieven, het spitsboogvenster en de twee roosvensters met gekleurd glas. Alles in rijk gedetailleerd houtsnijwerk. Het tuinhuis vertoont zeer duidelijke overeenkomsten met een neogotisch tuinprieel op park Elswout te Overveen. Dit gerestaureerde tuinhuis is echter opval­lend soberder van uitvoering. Het prieel is ontworpen door de tuinarchitect J.D. Zocher jr. Deze architect haalde zijn ontwerpvoorbeelden rechtstreeks uit Britse boeken. In het tekeningenarchief van Zocher zijn vele voorbeelden in neogoti­sche bouwstijl te vinden.

Hoewel de neogotiek in de 19e eeuw algemeen werd toegepast zijn er van deze tuinsieraden zeer weinig overgebleven. Vooral in de 20e eeuw is er veel gesloopt. Van J.D.Zocher jr. zijn er nog enkele follies aanwezig, al dan niet in hun land­schappelijke omgeving zoals bij Elswout.

huis1

In 2006 werd aan het Tuinhuis ’t Spijck de Hugo Kotesteinprijs 2006 toegekend. De oorkonde werd op 8 september 2006 aan de Stichting tot behoud van Tuinhuis ’t Spijck uitgereikt.

Overgenomen uit de brochure: Tuinhuis ’t Spijck, Restauratie van een monument.
Gepubliceerd ter gelegenheid van de onthulling van het tuinhuis ’t Spijck, Huize Harmelen, 10 november 2005
Uitgave van de Stichting tot behoud van Tuinhuis ’t Spijck.